Het achtvoudige yogapad

(Vrijheidskwartier vervolg - roman...)

Sita reageert meteen met: ‘Sorry Fatima; ik hou er geen rekening mee, dat jij nog niet zoveel van yoga weet. Misschien komt dat wel door je spitsvondige vragen. Maar dat is geen excuus,’ de groeven in Sita's voorhoofd verdiepen zich weer. ‘Mijn huidige klassieke yogaleraar werkt met het systeem van R‚ja-Yoga, ook wel bekend als het achtvoudige pad van Patañj‚li. Laat ik deze acht punten voor de duidelijkheid even opsommen... Oh, het is voor jouw veel duidelijker, als ik ze gelijk op een bierviltje schrijf:

  1. yama - beheersing;
  2. niyama - zelfopvoeding;
  3. ‚sana - yogahoudingen;
  4. pr‚n‚y‚ma - ademhalingsoefeningen;
  5. praty‚h‚ra - het niet voelen, onthechting;
  6. dhy‚na - overpeinzing;
  7. dh‚ran‚ - hersenontspanning;
  8. sam‚dhi - extase in meditatie.

De moeilijke Sanskriettermen zijn voor mij een geheugensteuntje, jij mag ze gelijk weer vergeten,’ zo eindigt Sita haar monoloog.

‘Mag ik even opmerken, dat de les van gisteren voornamelijk over het derde punt ging’ reageert Fatima.

‘Je hebt gelijk Fatima. Het zijn de lichaamshoudingen - ofwel ‚sana's - waardoor Yoga in het westen bekend is geworden. Je vindt deze houdingen overigens ook in Kriya- en Hatha-Yoga.’’

Fatima pijnigt haar hersens, in een poging klaarheid te krijgen, in hetgeen Sita zojuist heeft verteld. Er vormt zich weer een groefje boven haar neus. Het verband is haar nog steeds niet geheel duidelijk. Daarom vraagt ze: ‘Maar waarom heb je dit rijtje opgesomd?’

Sita vormt weer een vers geploegde akker over haar voorhoofd: ‘het vijfde punt ofwel de vijfde stap past nog niet bij mij. Als je niet eerst hebt leren voelen, kun je dat niet loslaten. Daarom hoort haptoyoga juist nu heel goed bij mij.’ Reageert Sita waarbij haar lage stem zich nog meer verdiept, zodat ze de nadruk op de clou kan leggen.

‘Het begint me te dagen maar...’ reageert Fatima met oplopende stem.

Na enig aarzelen, alsof ze naar woorden zoekt reageert Sita met: ‘Het niet-voelen, ofwel het terugtrekken van de zintuigen is bedoeld om je beter naar binnen te laten keren als voorbereiding op meditatie.’

Fatima reageert meteen met: ‘En jij vindt dat je eerst de zintuigen moet gebruiken, alvorens je ze kunt leren negeren. Dus wil je in haptoyoga met de voeloefeningen van de huid stoeien. Sita, ik denk dat ik je door heb.’

Sita reageert met pit in haar stem: ‘Nu zitten we op één lijn Fatima. Dus heb ik mijn tweede les ook gelijk gevraagd naar een plek op een passiefoefeningencursus. Helaas was er toen nog geen plaats vrij.’ De horizontale voren haar voorhoofd tonen de herinnering aan de teleurstelling.

Met iets nadruk in haar hoge stem reageert Fatima met: ‘Allerlei opmerkingen van de andere cursisten tijdens de les van gisteravond krijgen nu meer verband.’ Ze loopt ineens over van vragen. Ze probeert ze, voor zichzelf op een rijtje te zetten, zodat ze niet als een warhoofd overkomt. Het intense denkproces toont zich op haar gezicht door een diepe kloof boven haar neus. Even staart ze zomaar in de ruimte; dan vraagt ze: ‘Wat is het verschil tussen de passiefoefeningen- en de massagecursus?’

‘Nou ja,’ begint de sonore stem van Sita: ‘Beide cursussen beginnen - qua inhoud - ongeveer gelijk. Voor passiefoefeningen moet je namelijk eerst kunnen masseren, want je kunt geen mensen tillen als je niet eerst hebt geleerd hoe je moet aanraken. Pas na een les of tien lopen beide cursussen uit elkaar. De massagecursus richt zich dan meer op de Zweedse- ofwel klassieke-massage. Daarbij krijgen die cursisten meer anatomie.’ Ze schraapt even haar keel. Dan gaat ze verder met: ‘Bovendien werk je in de passiefoefeningensessie altijd met een groepje. Persoonlijk ervaar ik de passiefoefeningensessie als iets intiemer. Je bent meer betrokken bij de ervaring van je maatje. Dan heb je noch het stil zijnen het communiceren met gebaren...’

‘Is dat de zelfde gebarentaal, die doven gebruiken?’ Met die plotselinge vraag breekt Fatima het betoog van Sita af.

‘Ja, Fatima, maar dan in versimpelde vorm,’reageert Sita. ‘Desondanks is het in het begin best moeilijk. Dat lezen van handen moet echt wennen. Maar nu ik er in zit gaat het me goed af. Daar moet ik wel bij zeggen, dat talen altijd mijn sterke punt was.’

‘En hoe gaat het dan verder?’ Ondertussen strijkt Fatima onwillekeurig langs haar hoofddoek. ‘Ik bedoel, hoe gaat het als je zo'n sessie ondergaat?’

Sita aarzelt even. Er zijn van die momenten, dat het moeite kost om de juiste woorden te vinden. De akker op haar voorhoofd spreekt wat dat betreft boekdelen: ‘Feitelijk is het net een omgekeerde haptoyogagroepsles met één op de vloer en meerdere lesgevers daar om heen. Wel ontbreken meestal de inspanningsoefeningen, want het hele gebeuren is gericht op ontspanning en overgave.

Fatima knikt met haar hoofd: ‘Maar hoe is dat?’ De stembuiging legt een duidelijke nadruk op de vraag. Dan vult ze die vraag aan met: ‘Met zoveel handen aan je lijf?’

‘Verrukkelijk!’ Sita, glimlacht even, na een moment van stilte gaat ze verder met: ‘Het is echt heerlijk Fatima.’ Dan vormt haar voorhoofd weer voortjes: ‘Zo'n sessie is zo veel intenser als een gewone routine- ofwel haptoyogagroepsles!’

‘Sita, dus jij zou het iedereen aanraden?’

‘Nou, ... dat weet ik nog niet,’ reageert Sita op de vraag van Fatima: ‘Je moet ten minste een wat evenwichtige psyche hebben.’ Ondertussen veegt ze een haarlok van haar gezicht. ‘Voor kwetsbare mensen kan het te overweldigend zijn. Maar meestal gaat het stap-voor-stap, want we ontdekken de passiefoefeningen veelal door de routineles.’

‘Dat bedoel ik niet helemaal. Sita, ik wilde eigenlijk vragen; hoe is dat? Het naakt zijn en al die handen aan je lijf!’ Ondertussen komen er bij Fatima allerlei gedachten rond maagdelijkheid en huwelijk op.

‘Tja, Fatima ... ik heb daar niet zo bij stil gestaan. Nu met mijn nudistische kijk heb ik daar toch geen problemen mee.’

Fatima wil nog verder doorvragen, maar inmiddels komt de serveerster de hoofdschotel brengen. Sita buigt naar achteren, zodat de serveerster de hoofdschotel op het midden van het tafeltje kan plaatsen. Het is een grote ovale schaal met gevulde paprika's in diverse nuances, zowel geel als rood, in het midden. Daar omheen ligt een arsortiment kleurige groenten. Naast dat het heerlijk ruikt is het een lust voor het oog. Er volgen nog meer schaaltjes, waarvoor het personeel een naburig tafeltje aanschuift.

‘Word ik daar even verwend!’ zegt Fatima met oprechte verbijstering in haar stem.

‘Fatima! Na al die jaren van soberheid, heb je dat zeker verdiend, meid!’ reageert Sita serieus. Dan gaat ze verder met: ‘Eet smakelijk Fatima!’

‘Eet smakelijk Sita.’

De eerste paar minuten wordt er zwijgend genoten van de maaltijd. Dat wil niet zeggen, dat het plotseling stil is. Het restaurant is nog steeds gevuld met een kakelfonie aan geluiden, die zowel van binnen als van buiten komen. Eerst ratelt een heftige regenbui op het dak van het perron, dan doet het sissen van een rangerende trein, dat geratel nagenoeg verstommen. Sita huivert even. De gevoelsmatige herfstkou snijdt door haar ziel. Ze kijkt naar Fatima, die heel bewust geniet van iedere hap. De deur naar het perron gaat open en Sita huivert opnieuw.

‘Sita, dit smaakt werkelijk verrukkelijk,’ zegt Fatima terwijl ze opkijkt. Dan merkt Fatima op: ‘Ze zullen hier wel niet zoveel vegetarische schotels ver kopen.’

‘Zeker meid, het meeste wat je hier om je heen ziet zijn hamburgers, frikadellen en porties patat. Vaak laten de mensen de bijgeleverde salade nog staan. Vandaar dat saladebuffet, waar je, je salade zelf mag aanvullen,’ voegt Sita er aan toe.

‘Ik denk dat ik straks een paar van die dingetjes uit dat buffet ga proeven,’ zegt Fatima half tegen zichzelf.

Het vertrek van de zojuist binnengekomen trein wordt door de luidspreker aangekondigd. Verscheidene tafeltjes komen vrij. Mensen haasten zich naar buiten. De automatische deuren krijgen niet eens tijd om te sluiten. Er trekt een koude tocht door het restaurant. Weer even huivert Sita. Met een schrille fluitactie van de conducteur en het daarop volgende sissen van de sluitende vertrekt de trein. De rust keert weer.

‘Zeg ... Sita’ zo vraagt Fatima de aandacht van Sita.

‘Ja Fatima.’

‘Weet jij dat Els mij heeft beloofd - dat het groepje waarin ik nu les krijg - voorlopig een meidengroep blijft?’ Fatima had deze kennis al eerder willen delen, maar ze kon de vorm niet vinden.

Sita reageert met een lichte gespeelde verbazing in haar stem: ‘Nee, dat wist ik niet, maar Els kennende kan ik dat wel begrijpen. Je hebt trouwens mazzel, Fatima, want nog geen maand geleden zijn er twee mannen overgestapt naar een andere groep,’ ondertussen kijkt ze Fatima aan.

Het groefje midden in het voorhoofd van Fatima spreekt boekdelen als ze vraagt: ‘Is mijn groepje het enige groepje waar alleen vrouwen op zitten?’

‘Ik ben bang van wel! Over het algemeen streven zowel Els, Frans als Kees - naar als het om de man-vrouw verhoudingen gaat - juist naar gemende groepen,’ Sita pauzeert een moment, omdat ze zoekt naar de juiste vorm. Dan gaat ze verder met: ‘De autertone medelanders - zeker de nudisten onder hen - streven heel intens naar die gelijkwaardigheid. Soms leidt dat zelfs tot een flinke dosis positieve discriminatie als het om vrouwen gaat.

Fatima zucht: ‘Ja, hierdoor heb ik echt het gevoel in twee werelden te leven.’

Sita kan met Fatima meevoelen. Ze probeert een positieve draai aan het geheel te geven door: ‘In haptoyoga werken we met een geestelijke sluier. Het zal je verbazen hoe snel je die leert hanteren.’

Fatima reageert direct met: ‘Maar Sita, voor mezelf ben ik niet zo bang. Maar aan mijn omgeving kan ik dat zeker niet verkopen! Met de vrije omgang tussen man en vrouw - in deze maatschappij - hebben mijn broers vreselijk veel moeite. Zou ik naar een gemengde groep gaan, dan zien ze me als hoer!

Even vraagt Sita zich af, of ze de vraag die op ligt wel zou stellen. Een beetje driest komt ze met: ‘Raakt dat jullie familie-eer?’

De verticale groef in het voorhoofd van Fatima benadrukt de ernst als ze antwoordt met: ‘Beslist, dan vermoorden ze me om die familie-eer te herstellen. Voor hen ligt er geen andere oplossing. Alleen verstoten lost het probleem niet op!’

Dan volgt weer een periode waarin zwijgend wordt gegeten. De laatste opmerking van Fatima geeft Sita veel stof tot nadenken. Fatima heeft even geen behoefte er nog wat aan toe te voegen. Dus heeft de hagel, die opnieuw op het dak van het perron ratelt, de kans weer de aandacht op te eisen. Die hagel weet zeker door te dringen tot het gemoed van Sita. Hoewel de maaltijd werkelijk verrukkelijk is, kan ze de herfstgedachten niet echt van haar afschudden. Het kaarsje op tafel, dat zelf nauwelijks ruimte heeft, tracht licht in de duisternis te brengen door naar Sita te lonken. Ze denkt aan haar zus Radha, die op dit moment waarschijnlijk met een groep blote cursisten aan de thee zit. Zo'n gezellige warme huiskamer heeft met dit weer beslist meer sfeer, dan een stationsrestaurant. Dan weer schudt ze die gedachte van zich af en volgt voor een ogenblik de vlakkerende dans met haar ogen.

Het laatste gezin met kinderen verlaat het restaurant in de richting van de bussen. Daarmee keert de rust terug. Het restaurant is nu hoofdzakelijk gevuld met tafelende stelletjes. Hoe anders was de sfeer toen Sita binnen kwam.

Nu haar bord leeg is doorbreekt Fatima de stilte met: ‘Sita nu weet ik nog steeds niet hoe jij die naakte kwetsbaarheid in de passiefoefeningensessie ervaart!’

Sita schrikt op uit haar mijmeringen: ‘Oh ... ja. Toen werd ik onderbroken door de serveerster. Ik moet het weer even ophalen hoor... We hadden het over hoe dat was, met zoveel handen aan je lijf. Hoe kan ik dat nou duidelijk maken?’ vraagt ze hardop in zichzelf. Haar voorhoofd toont weer de veelzeggende akker. Dan ontspant haar gezicht zich weer met: ‘Weet je, ik kan ontzettend genieten van het spel van sensualiteit in de passiefoefeningen. Zo met je ogen dicht, maakt het niet meer uit wie je aanraakt of waar je aangeraakt wordt!’

Enigszins verbaast reageert Fatima met de vraag: ‘Maar Sita, is dat dan helemaal niet erotisch?’

‘Natuurlijk niet Fatima! Flarden van gevoelens - die je erotisch zou kunnen noemen komen zo-nu-en-dan boven. Die zijn echter zo één met de rest, dat je daar nauwelijks bij stil staat. Ik voel me daaronder niet onveilig of zo.” Even denkt Sita na: ‘Bij diepe ontspanning kan je lichaam niet echt erotisch reageren, want het heeft daarvoor een actieve mind nodig!’

‘En Annie ...? Sita; is zij niet jaloers?’

‘Allereerst kent zij de ervaring uit haar eigen groepsles. Bovendien praten we er regelmatig over. Dus denk ik dat het wel goed zit. Voor wie een echt partner heeft, is het onverstandig om aan passiefoefeningen - in een groep - mee te doen!’ antwoordt Sita.

‘Het lijkt me heerlijk om zo vrij te kunnen zijn!’ merkt Fatima op.

‘Vrijheid begint in jezelf!’

‘Sita, hoe bedoel je dat?’

Sita gaat daar verder op in door naar voren te brengen: “Met de gedachte: ‘Wat zal zij van mij denken,’ gaat het allemaal aan de haal. Voor je het weet stop je je zelf dan in je eigen, dogmatische gevangenis.”